İskitlerin Kökeni Nedir?

İskitler M.Ö. 8. yüzyılda Kimmerler’i Güney Rusya bozkırlarından sürerek tarih sahnesine çıkarlar. M.S. 2. asra kadar varlığını koruyan İskitler bu süre zarfında birçok farklı medeniyet, Grek, Çin, Mısır, Asur ile etkileşimi olmuştur.

Bu İskitlerin çeşitli isimlerde anılmasına sebep olmuştur. Yunan kaynaklarında “Skythai”, Asur kaynaklarında “Aşguzai”, Pers kaynaklarında “Saka”, Çin kaynaklarında ise “Sai” veya “Sai-wang” olarak anılmışlardır.1

Bir dönem şu an vatanımız olan Küçük Asya yani Anadolu’ya hükmetmişlerdir. Dünya tarihine derin etkileri olan İskitler başka milletlerin destanlarına yazılı belgelerine girmiştir. Bunun en canlı örneği İran destanı Şehname’dir. Bu destan İskit-Pers savşlarını anlatmaktadır. Ayrıca bir Türk destanı olan Şu Destanında Büyük İskender’in İskitler ile mücadelesi anlatılmaktadır. Zeki Velidi Togan Şu adının ileride yerini Saka’ya bıraktığını ileri sürmektedir.2

Doğu Türkistan’dan Tuna’ya, Kafkaslardan Mısır’a kadar olan büyük bir coğrafyaya tesir eden İskitler’in kökenleri hususunda tartışmalar günümüzde halen devam etmektedir.

İskitler’in kökenleri hususunda 3 temel görüş vardır:

  1. Hint Avrupalılardır
  2. Slav menşeilerdir
  3. Ural-Altay Irklarına mensuplardır

Hint Avrupalı olduğunu ileri sürenler bilhassa İranlı olduklarını iddia etmektedirler. Bu teoriyi ortaya koyan Albert Herrmann adlı bir İraniyatçıdır. Bu teoriyi yeni nesil oryantalistlerden Peter Golden da desteklemiş ve “İrani göçebeler” tabirini kullanmıştır.3 Ayrıca Rene Grousset İskitlerin Kuzey İranlılar olduklarını öne sürmüştür.4 Von der Osten ise İskitlerin Hint Avrupai soydan olup Türk toplulukları ile karıştığını ileri sürüyor.5 Bütün bu görüşlerin temeli İskitlerin dini ve İskitlere ait olduğu düşünülen birkaç isimden ibarettir.

İskitlerin dinine değinmek gerekirse tüm bozkır kavimleri gibi Şamanizm inancı olduğu söylenebilir. Herodot’un bize bildirdiği üzere İskitlerde çok tanrılı inanç sistemi vardı.6 İlhami Durmuş bunun İskitlere Greklerden geçtiğini yazmaktadır.7

Bu kadar az malzeme ile bu kadar büyük bir coğrafyaya etki etmiş İskitler’e menşei biçmek herhalde tarih ilmine haksızlık olacaktır.

İskitler’in Slav olduğu teorisi çürütülmüştür. Pek revaçta değildir. Zaten rağbet gördüğü yerler de Slav memleketleridir. Tek dayanakları İskit vazoları ve kıyafetlerin Rus kıyafet ve vazoları ile olan benzerliğidir. Bu görüşü destekleyecek herhangi bir yazılı kaynak da yoktur. Milli duygular ile tarih ilminini karıştırılması sonucu yapılmış bir hata olduğu kanaatindeyim.

İskitlerin kökeni üzerine belki de en yaygın teori Ural-Altay ırklarına mensup olduklarıdır. Bu teori 19. yy’da ortaya atılmıştır. Teorinin dayanağı İskitler’in Ural-Altay ırkları ile örf ve adet benzerlikleridir. Özellikle Ural-Altay ırklarından Türkler ile çok benzemektedirler. Örneğin İskitler’de ata mezarlarına büyük saygı vardır. Darius ünlü İskit seferinde kendisinden sürekli kaçan İskit kralı İdanthyrsos’tan tabi olmasını ya da adam gibi savaşmasını ister. İskit kralı ise kendilerinin şehirleri falan olmadığını savaşamayacaklarını ancak ata mezarları tahrip edilirse savaşacaklarını söyler.8 Aynısı Türkler için de geçerlidir. Attila’nın 1.  Balkan Seferinin gerekçelerinden biri de Hun hükümdar ailesi kabirlerinin tahrip edilmesiydi.9

İskit ordusu da her bozkır ordusu gibi büyük bir kısmı süvarilerden oluşuyordu.

İskitler kımız içmişler, sütten kurut yapmışlardır.10 Bu da Türkler ile olan benzerliğine bir örnek sayılabilir.Boylar birliği vardı ki bu tüm bozkır devletlerinde görülmektedir. Ayrıca İskitler’de Türkler’deki “ikili idare” sistemine benzeyen bir sistem bulunmaktadır. Hatta Persler onları üç grupta, Sakai Amyrgioisi, Saka haumavarga ve Saka tigrakhauda, adlandırmıştır. Tıpkı bizdeki yabguluk sistemi gibi.

İskitlerin kullandığı dil hakkında pek materyalimiz bulunmamakla beraber Türkçe’ye benzeyen kelimelerin olduğu söylenebilir. Bazı fiil köklerinde bu durum geçerlidir. Örneğin val, yol; çağri, oğul; vita vana, öte yana; vurun, urun… gibi.11

İskitler’in kökenine dair bize önemli bir bilgiyi de kurganlar vermektedir. Osman Karatay’ın dile getirdiği üzere Eskiçağ’da kurganların bulunduğu bölgelerde Hint Avrupalı kavimler yaşamamaktaydı.12 Aynı zamanda kurganlardan çıkan balbal ve taş babalar Ural-Altay kültürüne has bir unsurdu.

Ben şahsen Zeki Velidi Togan’a katılıyorum. Kendisi Herodot ve Hipokratus’un İskitler ile ilgili yazdıklarının Hunlar ve Göktürklerde aynı olduğunu söyleyerek İskitlerin en azından hakim tabakasının Türk olması gerektiğini öne sürmüştür.13 Bu düşüncenin doğruluğuna inanma sebebim Doğu Türkistan’dan Tuna’ya; Kafkaslardan Mısır’a kadar etkisi olmuş İskitlerin her şeye rağmen örf ve adetlerini bırakmamış Türkler’e benzemiş olmasıdır. Direk Türk demememin sebebi ise birçok farklı kültür ile karışmış olmasıdır.

Mehmet KAYA

Kaynaklar :

[Bozkır İmparatorluğu,Rene Grousset,Ötüken Neşriyat,7.Baskı,İstanbul 2014]

[İskitler, İlhami Durmuş, Akçağ Yayınları, 7. baskı, Ankara 2015]

[Herodot,Tarih 4, Remzi Kitabevi,1. Baskı, Ankara1973]

[İbrahim Kafesoğlu,Türk Milli Kültürü,Ötüken Neşriyat, 38. Baskı, İstanbul 2015]

[Zeki Velidi Togan,Umumi Türk Tarihine Giriş,Enderun Kitabevi,3.Baskı,İstanbul 1981]

[Osman Karatay, İran ile Turan, Karam Yayınları,1. Baskı, Ankara 2013]

[Peter Golden, Türk Halkları Tarihine Giriş,Ötüken Neşriyat, 5.Baskı, İstanbul 2014]

[Peter Golden,Dünya Tarihinde Orta Asya,Ötüken Neşriyat, 2. Baskı, İstanbul 2015]


Dipnotlar;

1 İlhami Durmuş, İskitler, Sayfa 41,42,43,44

2 Zeki Velidi Togan, Umumi Türk Tarihine Giriş, Sayfa 50

3 Peter Golden, Dünya Tarihinde Orta Asya,Sayfa 47

Peter Golden, Türk Halkları Tarihine Giriş,Sayfa 59

4 Rene Grousset, Bozkır İmparatorluğu,Sayfa 33

5 İlhami Durmuş, İskitler, Sayfa 60

6 Herodot,Tarih 4,Sayfa 308

7 İlhami Durmuş,’’İskit Kültürü’’ Türkler Cilt 4, sayfa 17

8 Herodot,Tarih 4,Sayfa 333

9 İbrahim Kafesoğlu, Türk Milli Kültürü, Sayfa 292

10 İlhami Durmuş, İskitler,Sayfa 134

11 İlhami Durmuş, İskitler, Sayfa 74

12 Osman Karatay, İran ile Turan, Sayfa 158

13 Zeki Velidi Togan, Umumi Türk Tarihine Giriş, Sayfa 51

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: